Από το
Υπάρχουν εποχές που οι κοινωνίες αναζητούν αξίες. Και υπάρχουν εποχές που κατασκευάζουν υποκατάστατα αξιών.
Στη δική μας εποχή, ένα από τα πιο χαρακτηριστικά φαινόμενα είναι η μετατροπή του κατοικίδιου από ζωντανό πλάσμα που χρειάζεται φροντίδα σε σύμβολο κοινωνικής ταυτότητας, προσωπικής δικαίωσης και δημόσιας αυτοπροβολής.
Ποτέ ίσως ο άνθρωπος δεν μίλησε τόσο πολύ για την αγάπη προς τα ζώα και ποτέ ίσως δεν υπήρξε τόσο έντονη η εμπορευματοποίηση αυτής της αγάπης.
Δεν αρκεί πλέον να έχεις σκύλο ή γάτα. Πρέπει να δηλώσεις την αφοσίωση σου, να αποδείξεις την ευαισθησία σου, να συμμετέχεις σε έναν άτυπο διαγωνισμό ηθικής ανωτερότητας. Το κατοικίδιο γίνεται η προέκταση του εγώ. Η απόδειξη ότι είμαστε τρυφεροί, καλοί και διαφορετικοί από «αναίσθητους άλλους».
Κάπως έτσι γεννιέται η σκυλογατοκτηνολατρία. Και φυσικά όχι η αγάπη για τα ζώα, αλλά η υπερβολή που αγγίζει τα όρια της λατρείας. Μια κουλτούρα όπου ο σκύλος και η γάτα αποκτά ανθρώπινα δικαιώματα στη γλώσσα της καθημερινότητας, ενώ ο άνθρωπος συχνά αντιμετωπίζεται ως το πρόβλημα του πλανήτη.
Ο τετράποδος φίλος γίνεται «παιδί», ο ιδιοκτήτης γίνεται «γονιός» και η φυσική σχέση ανθρώπου-ζώου μετατρέπεται σε μια παράσταση κοινωνικού κύρους.
Η ειρωνεία είναι ότι αυτή η υπερβολική ευαισθησία συνυπάρχει με μια πρωτοφανή ψυχρότητα απέναντι στον άνθρωπο. Μπορεί κάποιος να συγκινηθεί μέχρι δακρύων για ένα εγκαταλελειμμένο κουτάβι και λίγα μέτρα πιο πέρα να προσπεράσει έναν άστεγο χωρίς δεύτερη σκέψη.
Μπορεί να οργανώσει εκστρατείες για τη διάσωση ενός ζώου, αλλά να θεωρεί υπερβολή μια συζήτηση για τη μοναξιά, τη φτώχεια ή την εγκατάλειψη ανθρώπων.
Αυτό δεν είναι καθολική αγάπη. Αποτελεί συχνά μια βολική μορφή ευαισθησίας. Το ζώο δεν μας κρίνει, δεν μας απογοητεύει, δεν μας ζητά να λύσουμε τις δύσκολες κοινωνικές αντιφάσεις μας. Η αγάπη προς ένα κατοικίδιο είναι ασφαλής. Η αγάπη προς τον συνάνθρωπο απαιτεί κόπο, θυσία και προσωπική ευθύνη.
Βέβαια, η άλλη πλευρά της υπερβολής είναι εξίσου προβληματική. Όσοι θεωρούν κάθε ζωοφιλική στάση γελοία ή περιττή ξεχνούν ότι η φροντίδα των ζώων είναι μια φυσιολογική ανθρώπινη ευθύνη. Αυτό όμως απέχει πολύ από την απαίτηση να μετατρέπεται η φιλοζωία σε απόλυτο ηθικό κριτήριο για την κοινωνία. Η φροντίδα ενός ζώου δεν είναι σημάδι παρακμής, η μετατροπή όμως της φροντίδας σε ιδεολογικό φανατισμό είναι και μάλιστα μεγάλο.
Στην πραγματικότητα, το πρόβλημα δεν είναι ο σκύλος στον καναπέ ούτε η γάτα στο σπίτι. Το πρόβλημα είναι η ανάγκη του σύγχρονου ανθρώπου να μετατρέπει κάθε συναίσθημα σε ταυτότητα και κάθε επιλογή σε δήλωση ανωτερότητας. Η αγάπη για τα ζώα δεν χρειάζεται σημαίες, πλακάτ και επιδείξεις.
Και όχι, μια κοινωνία δεν κρίνεται από το αν αγαπά τα ζώα της, αλλά από το αν μπορεί να αγαπά χωρίς να μισεί, να προστατεύει χωρίς να περιφρονεί και να δείχνει ευαισθησία χωρίς να τη χρησιμοποιεί ως διακόσμηση του εγώ της.
Η εποχή μας δεν πάσχει από έλλειψη αγάπης για τα ζώα. Μαστίζεται από έλλειψη μέτρου, αυτογνωσίας και ειλικρίνειας. Πάσχει από ανθρώπους που φωτογραφίζονται αγκαλιά με έναν σκύλο για να πείσουν τον κόσμο ότι είναι ενάρετοι, ενώ η ίδια τους η ζωή διαψεύδει την εικόνα. Η αρετή δεν διαφημίζεται. Η καλοσύνη δεν κάνει δημόσιες σχέσεις. Και όποιος έχει ανάγκη να διακηρύσσει καθημερινά «δείτε πόσο καλός άνθρωπος είμαι επειδή αγαπώ τα ζώα», ίσως τελικά να προσπαθεί να καλύψει το μεγαλύτερο κενό της εποχής. Την ανάγκη να φαίνεται καλός, αντί να είναι.
Και μέσα σε αυτή τη γενικευμένη σύγχυση, δεν θα μπορούσαν να λείπουν τα σπιθαμιαία αναστήματα της δυτικής πολιτικής. Πολιτικοί χωρίς όραμα, χωρίς τόλμη και χωρίς πραγματικές λύσεις που σπεύδουν να γονατίσουν μπροστά σε κάθε κυρίαρχη μόδα, αρκεί να αποσπάσουν λίγα λεπτά δημοφιλίας και μερικά χειροκροτήματα. Είναι πολύ ευκολότερο να φωτογραφίζεσαι αγκαλιά με έναν σκύλο ή ένα γάτο παρά να αντιμετωπίζεις τα προβλήματα μιας κοινωνίας που παρακμάζει.
Και φυσικά, από αυτό το θέατρο δεν θα μπορούσαν να λείπουν και οι εντεταλμένοι παπαγάλοι των ΜΜΕ.
Εκεί όπου η κοινωνία διψά για ουσιαστική ενημέρωση, εκείνοι ανακαλύπτουν καθημερινά νέα δράματα με σκύλους και γάτες, μετατρέποντας την επιλεκτική συγκίνηση σε τηλεοπτικό προϊόν.
Αυτό δεν είναι φιλοζωία. Είναι η πλήρης κατάρρευση των ανθρωπίνων ορίων.
Και το χειρότερο δεν είναι η εικόνα. Είναι ότι εκατομμύρια άνθρωποι έχουν βομβαρδιστεί καθημερινά από διαφημίσεις και προπαγάνδα που παρουσιάζουν κάθε σκυλο/υπερβολή ως «αγάπη».
Μετά αναρωτιούνται αν υπάρχει κοινωνική παρακμή.
Όταν το αφύσικο παρουσιάζεται ως φυσιολογικό, η παρακμή δεν έρχεται. Έχει ήδη εγκατασταθεί.
Αναρτήσεις
