Σαν σήμερα πριν 104 χρόνια,15 Νοεμβρίου 1922, η Αθήνα στέκεται σιωπηλή, βαρύθυμη, σαν να κρατά την ανάσα της μπροστά σε μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες της ιστορίας της.
Στο Γουδή, κάτω από τον γκρίζο ουρανό, οι «Έξι» στέκονται μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα. Ο χρόνος μοιάζει να παγώνει, τα βήματα ακούγονται βαριά στο έδαφος, και κάθε καρδιά χτυπά με τον ρυθμό μιας χώρας που αιμορραγούσε.
Ο Δημήτριος Γούναρης, πρώην Πρωθυπουργός και ηγέτης του Λαϊκού Κόμματος, στέκει χλωμός αλλά αγέρωχος. Υπήρξε έντονα φιλοβασιλικός και αποφασιστικός κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Παρά τις αντιπαραθέσεις του, προσπάθησε να σταθεροποιήσει την κυβέρνηση και να διατηρήσει τη συνοχή του κράτους σε μια περίοδο μεγάλης κρίσης. Το βλέμμα του καρφωμένο στους φίλους του, τα χέρια στις τσέπες του παλτού του, δείχνουν τη ψυχραιμία ενός ανθρώπου που γνώριζε ότι η ιστορία θα τον καταδικάσει, αλλά δεν θα σκύψει μπροστά στη μοίρα του.
Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης, γηραιός και σοβαρός, είχε υπηρετήσει την Ελλάδα ως Πρωθυπουργός και Υπουργός Οικονομικών. Υπό την ηγεσία του επιβλέφθηκε το πρωτοποριακό μέτρο της διχοτόμησης της δραχμής, μια προσπάθεια σταθεροποίησης της οικονομίας σε συνθήκες εθνικής κρίσης. Στέκεται ατάραχος, προσπαθώντας ασυναίσθητα να ισιώσει το έδαφος κάτω από τα πόδια του, σαν να θέλει να σταθεροποιήσει και τη μοίρα της χώρας που υπηρέτησε.
Νικόλαος Στράτος, πρώην Πρωθυπουργός και Υπουργός, παραμένει ατάραχος, με το τσιγάρο του να καπνίζει αργά. Κατά τη διάρκεια της θητείας του είχε προσπαθήσει να προωθήσει έργα υποδομής και να βελτιώσει τη δημόσια διοίκηση, διατηρώντας ένα προφίλ σταθερότητας μέσα σε δύσκολες πολιτικές εποχές.
Νικόλαος Θεοτόκης, Υπουργός Στρατιωτικών, στέκεται σιωπηλός, το βλέμμα στραμμένο μπροστά. Η θητεία του χαρακτηρίζεται από προσπάθειες εκσυγχρονισμού των στρατιωτικών δυνάμεων, με στόχο τη βελτίωση της πειθαρχίας και της οργάνωσης των μονάδων.
Γεώργιος Μπαλτατζής, Υπουργός Εξωτερικών, σηκώνει το μονόκλ του και κρατά το κεφάλι ψηλά, παρ’ όλο που η ώρα της μεγάλης αλήθειας πλησιάζει. Στο διπλωματικό του έργο προσπάθησε να διατηρήσει την εικόνα της Ελλάδας στο εξωτερικό, επιδιώκοντας την υποστήριξη ξένων δυνάμεων σε μια κρίσιμη στιγμή για τη χώρα.
Γεώργιος Χατζηανέστης, Αρχιστράτηγος της Στρατιάς Μικράς Ασίας, πετά τα μετάλλιά του στο χώμα, αποχαιρετώντας την ιστορία που τον αδίκησε. Παρά την φρικτή ήττα και τα αναμφίβολα ολέθρια λάθη του, η στρατιωτική του καριέρα χαρακτηρίζεται από αφοσίωση και πειθαρχία,επιχείρησε να οργανώσει και να ενισχύσει τις μονάδες της Στρατιάς υπό εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες.
Στις 11:27 π.μ., οι σφαίρες αντηχούν σαν καμπάνες μνήμης, σαν το τέλος μιας εποχής, και τα σώματα πέφτουν στο υγρό έδαφος του Γουδιού Το πλήθος στέκει σιωπηλό, η πόλη κρατάει την αναπνοή της, και η ιστορία καταγράφει την τραγωδία. Τα πτώματα μεταφέρθηκαν υπό δρακόντεια μέτρα ασφαλείας στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών και ενταφιάστηκαν με συνοπτικές διαδικασίες.
Οι «Έξι» πλήρωσαν ένα τίμημα για το οποίο σίγουρα δεν ήταν αποκλειστικά υπεύθυνοι. Η Μικρασιατική Καταστροφή ήταν αποτέλεσμα μιας σειράς στρατιωτικών, πολιτικών και κοινωνικών παραγόντων που ξεπερνούσαν την προσωπική ευθύνη των συγκεκριμένων πολιτικών και στρατιωτικών ηγετών. Κάποιοι που είχαν μερίδιο ευθύνης βρήκαν καταφύγιο στο εξωτερικό, κάποιοι φυγαδεύτηκαν με πλοία άλλοι συνέχισαν την πολιτική τους σταδιοδρομία, ενώ οι έξι πλήρωσαν με τη ζωή τους τη μανία και την ανασφάλεια μιας χώρας που αιμορραγούσε από τον Εθνικό Διχασμό.
Σίγουρα οι εκτελέσεις λειτούργησαν ως καταπραϋντικό για την κοινωνική ένταση της εποχής, αλλά η δικαιοσύνη είχε στραπατσαριστεί. Η μνήμη τους παραμένει ζωντανή φως μέσα στο σκοτάδι, διδάσκοντας ότι οι ιστορικές συνθήκες και οι προσωπικές επιλογές συνθέτουν ένα πλαίσιο όπου η μοίρα μπορεί να φανεί αδυσώπητη. Ας μάθουμε την πραγματική ιστορία και ας μην σκυλεύουμε τουλάχιστον τη μνήμη τους, οι καταστάσεις ήταν πολύ δύσκολες και οποιοσδήποτε στη θέση τους, μέσα σε αυτό το κλίμα, πιθανότατα θα έκανε τα ίδια λάθη.
Η δίκη και η εκτέλεση των έξι ήταν μια τραγική υπενθύμιση του πόσο εύθραυστο μπορεί να γίνει ένα έθνος όταν η πολιτική βία υπερβαίνει τη λογική και οι άνθρωποι γίνονται θυσία σε συγκρούσεις που ξεπερνούν την ατομική τους ευθύνη. Η Μικρασιατική Καταστροφή και ο Εθνικός Διχασμός δημιούργησαν ένα περιβάλλον όπου η μοίρα τους κρίθηκε ανελέητα. Η μνήμη τους παραμένει ζωντανή, όχι ως σύμβολο ενοχής ή τιμωρίας, αλλά ως υπενθύμιση της ευθραυστότητας της κοινωνίας και της σημασίας της ιστορικής αυτογνωσίας. Ας θυμόμαστε ότι οι συνθήκες ήταν εξαιρετικά δύσκολες και πολωμένες, και ότι κάθε απόφαση μέσα σε αυτές τις στιγμές φέρει βάρος, αλλά και διδάσκει.
📷Οι κατηγορούμενοι (από τα αριστερά), Μ. Γούδας, Γ. Μπαλτατζής, Ξ. Στρατηγός, Δ. Γούναρης, Ν. Στράτος, Ν. Θεοτόκης, Π. Πρωτοπαπαδάκης,πιο αριστερά είναι ο Στρατηγός Χατζηανέστης όπου δεν φαίνεται
Τέτοιες μέρες 15 Νοεμβρίου του 1922 οι πρώην πρωθυπουργοί Δημήτριος Γούναρης ,Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης, Νικόλαος Θεοτόκης ,οι υπουργοί Νικόλαος Στράτος,Γεώργιος Μπαλτατζής και ο αρχιστράτηγος Γεώργιος Χατζηανέστης εκτελούνται στο Γουδί,λίγες μόλις ώρες μετά την έκδοση της απόφασης της δίκης των θεωρουμενων πρωταιτίων της Μικρασιατικής καταστροφής.
Η μοναδική περιουσία που άφησε ο Γούναρης στον ανιψιό του,( δεν είχε δική του οικογένεια) ήταν η φιλντισένια πίπα του και λίγες χιλιάδες δραχμές για τα έξοδα της κηδείας του .
Εδώ διακρίνεται και ο μοιραίος στρατηγός Χατζηανέστης, να αναφερθεί ότι ο Στρατηγός Παπούλας ο οποίος είχε πολύ περισσότερες ευθύνες για την μικρασιατική τραγωδία μην τιμώντας τον στρατιωτικό του όρκο ήταν βασικός κατήγορος του, παρόλαυτα στο τέλος πήρε το τέλος που του άξιζε.
Στις 15 Νοεμβρίου, 7.15 π.μ., ο στρατηγός Αλέξανδρος Οθωναίος διάβασε την τελική ετυμηγορία του δικαστηρίου:
«Ἐν ὀνόματι τοῦ Βασιλέως τῶν Ἑλλήνων Γεωργίου Β' τὸ Ἔκτακτον Στρατοδικεῖον συσκεφθὲν κατὰ νόμον, κηρύσσει παμψηφεῖ τοὺς μὲν Γεώργιον Χατζανέστην, Δημήτριον Γούναρην, Νικόλαον Στράτον, Πέτρον Πρωτοπαπαδάκην, Γεώργιον Μπαλτατζῆν καὶ Νικόλαον Θεοτόκην εἰς τὴν ποινὴν τοῦ Θανάτου. Τοὺς δὲ Μιχαὴλ Γούδαν καὶ Ξενοφῶντα Στρατηγὸν εἰς τὴν ποινὴν τῶν ἰσοβίων δεσμῶν. Διατάσσει τὴν στρατιωτικὴν καθαίρεσιν τῶν Γεωργίου Χατζανέστη, ἀρχιστρατήγου, Ξενοφῶντος Στρατηγοῦ, ὑποστρατήγου καὶ Μιχαὴλ Γούδα, ὑποναυάρχου καὶ ἐπιβάλλει αὐτοὺς τὰ ἔξοδα καὶ τέλη. Ἐπιδικάζει παμψηφεῖ χρηματικὴν ἀποζημίωσιν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου κατὰ τοῦ Δ. Γούναρη δραχμῶν 200 χιλιάδων, Ν. Στράτου δραχμῶν 335 χιλιάδων, Γ. Μπαλτατζῆ καὶ Ν. Θεοτόκη δραχμῶν 1 ἐκατομμυρίου καὶ Μ. Γούδα δραχμῶν 200 χιλιάδων. Ἐγκρίθη, ἀπεφασίσθη καὶ ἐδημοσιεύθη ἐν Ἀθήναις τῇ 15η Νοεμβρίου 1922.»
ο Πρόεδρος - ο Γραμματέας
Α. Οθωναίος - Ιωάννης Πεπόνης
Τα ξημερώματα ο υπουργός στρατιωτικών Πάγκαλος επισκέφθηκε τον Πλαστήρα ζητώντας του την επίσπευση των εκτελέσεων. Και αυτό γιατί ο πλοίαρχος Τάλμποτ με αντιτορπιλικό είχε αποπλεύσει από τη Γένοβα για τον Πειραιά με σκοπό την παράδοση βρετανικού τελεσίγραφου του υπουργού εξωτερικών με το οποίο ζητούσε από την ελληνική πλευρά την πλήρη συμμόρφωση στις υποδείξεις του ξεκαθαρίζοντας ότι σε περίπτωση εκτέλεσης των κατηγορουμένων η Βρετανία θα άφηνε ανυπεράσπιστη την Ελλάδα στις διαπραγματεύσεις της Λωζάνης και δεν θα τους παραχωρούσε δάνειο.Η άφιξη του αναμενόταν από ώρα σε ώρα.
Στις 9 π.μ. στις φυλακές Αβέρωφ ανακοινώθηκε από τον επαναστατικό επίτροπο Γρηγοριάδη η απόφαση του δικαστηρίου στους κατηγορουμένους. Κανένας δεν αιφνιαδιάστηκε πλην του Χατζανέστη. Στους μελλοθάνατους δόθηκε προθεσμία δύο ωρών προκειμένου να αποχαιρετίσουν συγγενείς και φίλους. Στις 10.30 οδηγήθηκαν στο Γουδή για να εκτελεστούν. Πριν την εκτέλεση προηγήθηκε η καθαίρεση του Χατζανέστη από κατώτερους αξιωματικούς. Ο ίδιος τότε δήλωσε ότι η μόνη του ντροπή ήταν το ότι υπήρξε αρχιστράτηγος φυγάδων. Φρούραρχος της εκτέλεσης ήταν ο μάρτυρας κατηγορίας, ταγματάρχης Σπαής. Κανένας δεν θέλησε να του δέσουν τα μάτια.
Αναρτήσεις
